ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
86
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
آمدن در مدخل و حياط زيرين از بالا تنها راه ورود به قلعه از دروازهء پهلوئى است . بلندى ديوارهاى قلعه تخمينا از بيست قدم كمتر نيست . ما دريافتيم كه با دنبال كردن استحكامات بيرونى از خندق به سوى ديوار قلعه پهناى ميان برجها در برخى جاها در جناحها نزديك 17 گام يا كمتر بود . علت اين اختلاف ظاهرا ساختن برخى خانههاى كوچك مسكونى و انبار بوده كه به تدريج در اثر فساد و گذشت روزگار در نزديك ته باروها با خاك يكسان شده است . اما هنوز طرح آن در گرداگرد آنجا كاملا ديده مىشود . در چهار گوشهء قلعه جائى كه برجها ( 76 - 3499 ) ى استحكامات زبرين پيش آمده فضاى زيرين تا حدى كمتر است و به نظر ما اندازهء آن فقط ده گام از برج خاورى تا استحكاماتى كه هر يك از برجها را نگه مىدارد مىباشد . زيرا بخش پيش آمده از برج درونى و نيز با برج استحكامات بيرونى در زمين تفاوت مشابهى دارد . در برخى از اين استحكامات ما توپها و نيز برخى توپهاى سنگين ديديم كه دهانههايشان بسته بود . در آنجا همچنين يك توپ سنگين در يكى از استحكامات در جانب شمال باخترى بود كه يك حلقهء آهنى ضخيم سه چهار دور در ميان آن پيچيده شده بود . بنا به گفتهء راهنماى ما اين توپ مدتها پيش تركيده است با وجود اين ما توپ سنگين ديگرى را كه حدود 12 پوندى بود ديديم كه گلوله داشت و قراول رفته بود . همچنين جابهجا تودههاى كوچك گلولههاى خوب و كافى از همان كاليبر وجود داشت و در ميان آنها حتى يك گلولهء سنگى براى يك توپ خصوصى و بزرگ بود . افزون بر اين برخى خانههاى كوچك گلى روبروى استحكامات داخلى جانب خاور و باختر قلعه ساخته شده است . بلندى اينها تقريبا از مجموع طول قد سه مرد بيشتر نيست و از خانههاى خصوصى بيرون قلعه قابل رؤيت است . گزارشى كه مردم بومى و بيشتر منشى ايرانى شركت هلند ملا قنبر به عالىترين مقام و نخستين امضاء كنندهء زير ( كارل كوناد ) دربارهء استحكامات داخلى اين قلعه كه بارها از آن ياد شده دادهاند نيز به دستور مدير توسط خود ملا قنبر با حداكثر توانش ترجمه شده است :